Είναι μια κλασική απορία, έτσι δεν είναι; Βλέπουμε μια υδρόγειο σφαίρα και σκεφτόμαστε πώς γίνεται οι άνθρωποι στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Αυστραλία ή την Αργεντινή ας πούμε, να μην πέφτουν στο κενό. Μοιάζει με παιδική ερώτηση, και όμως η απάντηση κρύβει μια τεράστια αλήθεια για το πώς λειτουργεί το σύμπαν. Πάμε να το δούμε, γιατί όντως όλα από εκεί ξεκινούν: από αυτή την πολύ απλή, σχεδόν αφελή αλλά τόσο ουσιαστική ερώτηση που μπορεί να κάνει ένα παιδί.
Αν σκεφτούμε ότι εμείς είμαστε εδώ και κάποιος στην άλλη πλευρά του πλανήτη είναι κυριολεκτικά ανάποδα σε σχέση με εμάς, πώς γίνεται και στέκεται; Ε λοιπόν, αυτό ακριβώς το απλό ερώτημα είναι που μας ανοίγει την πόρτα για να καταλάβουμε κάτι πραγματικά θεμελιώδες. Η απάντηση κρύβεται σε μία αόρατη αλλά πανίσχυρη έλξη, μια δύναμη που μας κρατάει όλους κολλημένους εδώ στην επιφάνεια του πλανήτη.
“Το «κάτω» δεν είναι μια απόλυτη κατεύθυνση στο σύμπαν. Είναι μια κατεύθυνση προς τον πυρήνα του πλανήτη μας.”
Η Ψευδαίσθηση της Κορυφής
Ας το κάνουμε εικόνα. Να η Γη. Από τη δική μας σκοπιά, από εκεί που είμαστε τώρα, νιώθουμε ότι στεκόμαστε στην κορυφή. Λογικό. Μέχρι εδώ όλα καλά. Τι γίνεται όμως με κάποιον που βρίσκεται ακριβώς από την άλλη; Η εικόνα από μόνη της μοιάζει λάθος. Είναι παράλογο! Πώς το καλό στέκεται εκεί ανάποδα;
Εδώ είναι ακριβώς το σημείο που η καθημερινή μας διαίσθηση αρχίζει και τα βρίσκει σκούρα. Και εδώ έρχεται η λύση στο μυστήριο. Η βαρύτητα δεν τραβάει τα πάντα προς ένα γενικό, αφηρημένο «κάτω». Όχι! Τα τραβάει όλα προς ένα συγκεκριμένο σημείο: Το κέντρο της Γης. Οπότε για όλους, όπου κι αν βρίσκονται πάνω στον πλανήτη, το κάτω είναι πάντα προς το κέντρο.
Η Βαρύτητα ως Μαγνήτης Μάζας
Αν κάποιος αφήσει ένα αντικείμενο να πέσει, αυτό δεν θα κινηθεί απλά «κάτω» παράλληλα με το σώμα του. Θα κινηθεί κατευθείαν προς το κέντρο της Γης. Το «κάτω» λοιπόν δεν είναι μια κατεύθυνση στον χώρο, είναι μια κατεύθυνση προς τον πυρήνα. Αλλά υπάρχει μία ένσταση: Αν η βαρύτητα μας τραβάει όλους συνέχεια, τότε γιατί οι αστροναύτες που είναι σε τροχιά γύρω από τη Γη αιωρούνται;
Η απάντηση έχει να κάνει με κάτι που λέγεται ελεύθερη πτώση. Ας κάνουμε ένα πείραμα σκέψης: Φανταστείτε ότι κάποιος είναι σε ένα ασανσέρ και ξαφνικά σπάει το συρματόσχοινο. Καθώς ο θάλαμος πέφτει στο κενό, τι αίσθηση θα είχε στα πόδια του; Θα ένιωθε το βάρος του να πατάει στο πάτωμα; Όχι! Αυτό στη φυσική το λέμε ελεύθερη πτώση. Είναι η κατάσταση όπου η μόνη δύναμη που δρα πάνω σε ένα σώμα είναι η βαρύτητα.
Στο παράδειγμά μας, το πάτωμα του ασανσέρ πέφτει με την ίδια ακριβώς ταχύτητα με τον άνθρωπο μέσα. Δεν υπάρχει πια πάτωμα να τον σπρώχνει προς τα πάνω. Και το αποτέλεσμα; Μέσα σε αυτό τον θάλαμο που πέφτει, θα υπήρχε μία αίσθηση έλλειψης βάρους, μια αιώρηση. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τους αστροναύτες: βρίσκονται σε μία κατάσταση διαρκούς ελεύθερης πτώσης γύρω-γύρω από τη Γη.
Το Μεγάλο Συμπέρασμα: Όλα είναι Σχετικά
Ας ενώσουμε τώρα όλα τα κομμάτια. Η μεγάλη αποκάλυψη είναι αυτή, απίστευτα απλή: Το κάτω δεν είναι μια απόλυτη, σταθερή κατεύθυνση στο σύμπαν. Είναι εντελώς σχετικό!
«Κάτω» σημαίνει απλούστατα προς τη μάζα, προς το κέντρο της πλησιέστερης μεγάλης μάζας. Με άλλα λόγια, οι έννοιες πάνω και κάτω έτσι όπως τις ξέρουμε δεν υπάρχουν από μόνες τους στο διάστημα. Είναι σχετικές. Ορίζονται από το πιο μεγάλο και κοντινό αντικείμενο. Για εμάς εδώ, αυτή η τεράστια μάζα είναι η Γη, οπότε το κάτω είναι προς το κέντρο της. Αν κάποιος βρισκόταν στη Σελήνη, το κάτω θα ήταν προς το κέντρο της Σελήνης.
Και αυτό μας αφήνει με μία τελευταία, πολύ ενδιαφέρουσα σκέψη: Αφού λοιπόν το κάτω ορίζεται από τη μάζα, τι γίνεται στο απόλυτο κενό; Στο βαθύ μεσοαστρικό διάστημα, εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από οποιονδήποτε πλανήτη ή άστρο, πού είναι το κάτω; Ή μήπως τελικά δεν υπάρχει καθόλου; Για να δείτε πώς η βαρύτητα αλλάζει τη γεωμετρία ολόκληρου του σύμπαντος, διαβάστε το Βαρύτητα & Σχετικότητα.
