Barnum Effect

Το Barnum Effect (ή Forer Effect) είναι η ψυχολογική τάση να αποδεχόμαστε ασαφείς, γενικευμένες περιγραφές της προσωπικότητάς μας ως εξαιρετικά ακριβείς και μοναδικά προσωπικές. Ονομάστηκε από τον θεατρικό επιχειρηματία P.T. Barnum, γνωστό για τη φράση «για κάθε γούστο υπάρχει κάτι».

Το 1948 ο ψυχολόγος Bertram Forer έδωσε στους φοιτητές του ένα «εξατομικευμένο» τεστ προσωπικότητας. Στην πραγματικότητα έδωσε σε όλους το ίδιο κείμενο, βγαλμένο από αστρολογικές στήλες. Οι φοιτητές βαθμολόγησαν την ακρίβεια του αποτελέσματος κατά μέσο όρο 4,26 στα 5. Αυτό δείχνει πόσο εύκολα αποδεχόμαστε κολακευτικές, αόριστες δηλώσεις ως «ακριβώς εμάς».

Το φαινόμενο ενισχύεται από τρεις παράγοντες: (α) η περιγραφή είναι θετική ή ουδέτερη, (β) η πηγή φαίνεται αξιόπιστη (αστρολόγος, ψυχολόγος), και (γ) η περιγραφή είναι αρκετά γενική ώστε να εφαρμόζεται στους περισσότερους ανθρώπους.

Παράδειγμα

«Έχεις μια έντονη ανάγκη να σε αγαπούν, αλλά παράλληλα είσαι κριτικός με τον εαυτό σου. Μερικές φορές αμφιβάλλεις για τις αποφάσεις σου.» Αυτή η περιγραφή ταιριάζει σε σχεδόν όλους — αλλά οι περισσότεροι θα τη διαβάσουν και θα σκεφτούν «αυτό είμαι ακριβώς εγώ».