Διλήμμα Φυλακισμένου
🌀 ΠαράδοξαΠαιχνίδι Θεωρίας Παιγνίων όπου δύο παίκτες, αν συνεργαστούν, κερδίζουν και οι δύο — αλλά ο καθένας έχει κίνητρο να προδώσει. Εξηγεί πολλές αποτυχίες συλλογικής δράσης στην κοινωνία.
Δύο κατηγορούμενοι συλλαμβάνονται και κρατούνται σε απομόνωση, χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας. Ο καθένας έχει δύο επιλογές: συνεργαστεί με τον άλλον (σιωπά) ή προδίδει (μαρτυρά). Αν και οι δύο σιωπήσουν, παίρνουν ελαφρά ποινή. Αν και οι δύο μαρτυρήσουν, παίρνουν βαριά ποινή. Αν ο ένας μαρτυρήσει και ο άλλος σιωπήσει, ο μάρτυρας αφήνεται ελεύθερος ενώ ο σιωπηλός παίρνει τη βαρύτερη ποινή.
Το παράδοξο: κάθε φορά, ανεξαρτήτως τι κάνει ο άλλος, ο καθένας ωφελείται αν προδώσει. Η ατομικά ορθολογική επιλογή (προδοσία) οδηγεί σε συλλογικά κακό αποτέλεσμα.
Το Δίλημμα Φυλακισμένου εξηγεί πάρα πολλά κοινωνικά φαινόμενα: τον ανταγωνισμό εξοπλισμών, την υπερεκμετάλλευση κοινών πόρων, την αποτυχία διεθνών συμφωνιών για το κλίμα. Σε επαναλαμβανόμενα παιχνίδια (όχι μόνο μία φορά), η στρατηγική «tit-for-tat» (αμοιβαιότητα) αποδεικνύεται εξαιρετικά αποτελεσματική για τη συνεργασία.
Γιατί μας ενδιαφέρει
Το δίλημμα δείχνει ότι η «ατομική ορθολογικότητα» μπορεί να οδηγεί σε «συλλογική παράνοια». Γι’ αυτό η εμπιστοσύνη, οι θεσμοί και οι μηχανισμοί δέσμευσης είναι τόσο κρίσιμοι στις κοινωνίες: αλλάζουν τα κίνητρα ώστε η συνεργασία να γίνεται ατομικά ορθολογική.