Φαινόμενο Placebo

Το placebo είναι μια αδρανής θεραπεία — ένα χάπι ζάχαρης, μια ψεύτικη ένεση, μια εικονική επέμβαση — που δεν έχει βιολογική δραστηριότητα. Κι όμως, σε κλινικές δοκιμές, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών που λαμβάνουν placebo αναφέρουν πραγματική βελτίωση των συμπτωμάτων τους. Αυτό είναι το φαινόμενο placebo.

Το placebo δεν είναι «φαντασία» — οι μετρήσεις δείχνουν πραγματικές φυσιολογικές αλλαγές: απελευθέρωση ενδορφινών, μεταβολές στα επίπεδα ντοπαμίνης, ακόμα και ορατές διαφορές στη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Η πίστη ότι κάτι βοηθά μπορεί να ενεργοποιήσει πραγματικούς μηχανισμούς ανακούφισης.

Ο μεγάλος αδερφός του placebo είναι το nocebo: η αρνητική επίδραση που προκαλείται από την πίστη ότι κάτι θα βλάψει. Ασθενείς που πιστεύουν ότι μια αθώα θεραπεία θα τους κάνει κακό αναφέρουν συχνά παρενέργειες — ακόμα και αν έλαβαν ζάχαρη.

Γιατί μας ενδιαφέρει

Το φαινόμενο placebo δείχνει ότι ο νους και το σώμα δεν είναι ξεχωριστές οντότητες. Η προσδοκία, η εμπιστοσύνη και το πλαίσιο θεραπείας έχουν μετρήσιμες βιολογικές επιπτώσεις. Γι’ αυτό τα τυχαιοποιημένα τυφλά κλινικά πειράματα (RCT) συγκρίνουν πάντα μια θεραπεία με placebo — χωρίς αυτή τη σύγκριση, δεν μπορούμε να ξέρουμε αν η θεραπεία λειτουργεί πέρα από το φαινόμενο placebo.